Aug 18, 2019 Last Updated 9:01 PM, Feb 20, 2019

G. Andrzejczyk - Bruno. Bioety…

Od Redakcji - nie sposób w krótkim teście opowiedzieć o jakieś dzi...

Adam Witold Wysocki nie żyje

Płaczmy, płaczmy, płaczmy lecz nie traćmy nadziei. Wolnomularstwo Polskie, a sz...

O masonerii we Wrocławiu

Zapraszamy na spotkanie z wolnomularzem, członkiem jednej z polskich lóż...

Prof. Jan Mazurkiewicz – wolnomularz, twórca nowoczesnej polskiej psychiatrii i psychofizjologii

Czytany 874 razy
Oceń ten artykuł
(0 głosów)

Autor: Waldemar Gniadek

Źródło: Medycyna Rodzinna, nr 1/2016.

Jan Mazurkiewicz urodził się 12 lipca 1871 w Czerwonym Dworze (koło Brześcia n. Bugiem), w rodzinie ziemiańskiej jako jedno z czworga dzieci  Leopolda i Krystyny z Kowalewskich. Jednym z jego braci był Włodzimierz Mazurkiewicz (1875-1927),  jeden z pionierów polskiego lotnictwa, podróżnik i działacz oświatowy.

Po ukończeniu, w 1890 roku,  IV Gimnazjum klasycznego w Warszawie, rozpoczął  studia  na Wydziale Lekarskim Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego, z którego został relegowany za udział w obchodach 100 rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja. Niektórzy badacze (wśród nich prof. L. Hass utrzymują, że Jan Mazurkiewicz ukończył w 1890 roku studia medyczne na Uniwersytecie Warszawskim, taka informacja jest również zamieszczona na stronie internetowej UW). Jednakże w większości źródeł historycznych dominuje pogląd, że na przełomie lat  1895/96  Jan Mazurkiewicz kontynuował studia medyczne w Krakowie, na Uniwersytecie Jagiellońskim, gdzie w czerwcu 1896 roku otrzymał dyplom doktora nauk lekarskich. W maju 1897 roku nostryfikował go na Uniwersytecie Jurjewskim w Dorpacie (w związku z przemianowaniem przez władze carskie Dorpatu na Jurjew).

      W grudnia 1897 roku przyjechał do Szwajcarii, gdzie rozpoczął  staż w Klinice Neurologiczno-Psychiatrycznej Uniwersytetu w Grazu u prof. Gabriela Antona, zakończony w  lipcu 1899 roku.  Rok akademicki 1899/1900 przywitał w Paryżu, gdzie  w klinice Asile Saint Anne odbywał kolejny staż, uczęszczał wtedy na wykłady profesora psychiatrii klinicznej Alexisa Joffroya i profesora neurologii Jules`a Dejerine′a.

     Po powrocie do Warszawy w 1900 roku podjął pracę w Szpitalu Jana Bożego, jako asystent na oddziale Karola Rychlińskiego.

W 1902 roku w warszawskim wydawnictwie Gebethner i Wolff  opublikował swoją pierwszą monografię „Studium psychologiczne Andrzeja Towiańskiego”.

      W tym samym roku został pierwszym dyrektorem Zakładu dla Psychicznie i Nerwowo Chorych w Kochanówce (pod Łodzią).W tym czasie jednym z jego współpracowników został Witold Łuniewski. Po pięcioletnim pobycie w Kochanówce, w  1907 roku, przeniósł się do Galicji, gdzie zaangażował się w stworzenie szpitala psychiatrycznego w Kobierzynie (pod Krakowem) i w latach 1907 – 1909 decyzją Wydziału Krajowego Sejmy Galicyjskiego z dnia 12 października 1907 roku  został  jego pierwszym dyrektorem. Ten sam Wydział Krajowy zalecił mu odbycie podróży zagranicznych, których celem miało być poznanie budowy, organizacji i funkcjonowania nowoczesnych szpitali psychiatrycznych. Mazurkiewicz zastosował się do tego polecenia i w 1908 roku odwiedził trzydzieści trzy placówki psychiatryczne na terenie Szwajcarii, Niemiec i Holandii.

     Będąc związanym z lwowskim środowiskiem lekarskim pozostawał w tym czasie związany z myślą dr hab. Kazimierza Twardowskiego, twórcy filozoficznej szkoły lwowsko – warszawskiej, która w dużo uwagi poświęcała zagadnieniom  psychologicznym.

      W lipcu 1909 roku  w wyniku uchwały podjętej na Wydziale Lekarskim został docentem psychiatrii na Uniwersytecie Lwowskim. Po upływie czterech miesięcy uchwała ta uzyskała aprobatę austriackiego ministra Oświaty i Wyznań. Po przeniesieniu habilitacji na Wydział Lekarski Uniwersytetu Jagiellońskiego rozpoczął tam pracę jako wykładowca diagnostyki chorób psychicznych i psychopatologii. W listopadzie 1918 roku został powołany przez ministra Witolda Chodźkę na stanowisko Naczelnika Wydziału Opieki nad Umysłowo Chorymi w Dyrekcji Służby  Zdrowia Publicznego, Ministerstwa Zdrowia Publicznego, Opieki Społecznej i Ochrony Pracy, gdzie pracował do 30 września 1919 roku, zajmując się organizowaniem struktur terenowych państwowej służby zdrowia.

      W 1919 roku  już  jako profesor organizującej się Katedry i Kliniki Psychiatrii Uniwersytetu Warszawskiego, otrzymał nominację na  Kierownika tej Katedry. Stanowisko to piastował  przez dwadzieścia osiem lat, doswojej  śmierci.

      W latach 1919 – 1920 był dziekanem  Wydziału Lekarskiego UW, następnie od 1921 do1922 roku zajmował stanowisko rektora , w kolejnych latach 1922 – 1923  był prorektorem   Uniwersytetu Warszawskiego.

     Dzięki staraniom Towarzystwa „Fraternitas Academica” została wydrukowana  „Mowa J. M. Rektora Uniwersytetu Warszawskiego prof. dr. Jana Mazurkiewicza wygłoszona w dniu otwarcia roku szkolnego 1921/22 w auli Uniwersytetu Warszawskiego”.

    Pod jego kierunkiem naukowym habilitowali się wybitni polscy lekarze: Stanisław Batawia (1898 - 1980) – prawnik, kryminolog i lekarz, profesor nauk prawnych, nauczyciel akademicki Uniwersytetu Warszawskiego; Gustaw Bychowski (1895 -1972) – lekarz psychiatra, jeden z pierwszych polskich psychoanalityków; Ryszard Dreszer  (1897- 1968) –lekarz psychiatra, profesor Uniwersytetu Poznańskiego; Józef Handelsman (1883 – 1962) - lekarz psychiatra, członek Polskiej Akademii Nauk, prezes Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Pierwszy przewodniczący Rady Naukowej Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie; Mieczysław Kaczyński (1906 - 1985) – lekarz psychiatra, badacz schizofrenii, po śmierci Jana Mazurkiewicza w 1947 roku, kierował Kliniką Psychiatrii w Tworkach, a następnie, w latach 1950-1971, Kliniką Psychiatrii w Lublinie (Abramowicach); Witold Łuniewski (1881 - 1943) – lekarz psychiatra, docent psychiatrii sądowej, jeden z wielkich mistrzów masonerii polskiej; Roman Markuszewicz (1894 -1946) – lekarz psychiatra, neurolog i psychoanalityk, autor licznych prac psychoanalitycznych;  Stefan Pieńkowski (1885-1940) - neurolog i psychiatra, major Wojska Polskiego, ofiara zbrodni katyńskiej; Rafał Radziwiłłowicz (1860 - 1929) – lekarz psychiatra, profesor psychiatrii Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, działacz społeczny, jeden z wielkich mistrzów masonerii polskiej; Franciszek Wichert (1885 - 1931) – lekarz psychiatra i neuropatolog  i Eugeniusz Wilczkowski (1895 - 1957) –lekarz psychiatra, profesor psychiatrii Uniwersytetu Warszawskiego, specjalista krajowy w dziedzinie psychiatrii.

     Jan Mazurkiewicz zawarł związek małżeński z Zofią de domo Zaleską (1886–1973). Mieli dwoje dzieci: syna Jerzego (zmarł w dzieciństwie) i córkę Zofię (1914–1972).

        Pod jego redakcją wyszły trzy tomy „Bulletin International de l’Academie des Sciences Médicales a Varsovie” (1921–1923).

       Dla dzisiejszego środowiska lekarskiego Jan Mazurkiewicz pozostaje jednym z twórców nowoczesnej polskiej psychiatrii i psychofizjologii. Obok Henri Eya uważany jest za głównego przedstawiciela neojacksonizmu.

       Od 1920 roku był wieloletnim prezesem Akademii Nauk Lekarskich. Od 1923 roku aż do śmierci zajmował stanowisko prezesa Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Od 1930 roku Należał do Polskiej Akademii Umiejętności oraz  Societe Française de Psychologie, był prezesem Słowiańskiego Towarzystwa Neurologiczno-Psychiatrycznego (1933–1939), członkiem honorowym Łódzkiego Towarzystwa Lekarskiego, członkiem korespondentem Société Médico-Psychologique. W 1933 roku z okazji 35-lecia pracy zawodowej ukazał się poświęcony mu zeszyt „Rocznika Psychiatrycznego”.

      Podobnie jak Witold Chodźko, Rafał Radziwiłłowicz i Witold Łuniewski, na początku lat dwudziestych XX wieku Jan Mazurkiewicz został inicjowany do wolnomularstwa w Loży Wolność Przywrócona na symbolicznym Wschodzie Warszawy, która była jedną z lóż Wielkiej Loży „Polacy Zjednoczeni”. W Obrazie Loży (spisie członków) został umieszczony pod numerem porządkowym 52, przyjął  imię  zakonne „ Jan Wyrwa”. W 1927 roku został Wielkim Jałmużnikiem w Wielkim Warsztacie (zarządzie) Wielkiej Loży „Polacy Zjednoczeni”. W latach 1929 – 1931 był wielkim mistrzem Wielkiej Loży Narodowej Polski, zastępując na tym stanowisku Stanisława Stempowskiego. Po objęciu najwyższego stanowiska w wolnomularstwie polskim energicznie rozpoczął nawiązywanie kontaktów międzynarodowych, o czym może świadczyć napisany przez niego w imieniu Wielkiej Loży Narodowej Polski, a zachowany, w Dziale Rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego list do  Najprzewielebniejszego Wielkiego Mistrza Wielkich Opiekunów i Braci Loży Dystryktu Kolumbia. W 1932 roku otrzymał młotek czcigodnego mistrza w macierzystej loży „Wolność Przywrócona” oraz został wybrany do Komisji Kontroli Wielkiej Loży Narodowej Polski. W latach 1933 -1935 był członkiem Komisji Rytów. Posiadał wyższe stopnie Rytu Szkockiego Dawnego i Uznanego,  z 33 (ostatnim) stopniem włącznie. Dzięki czemu zasiadał w Radzie Najwyższej RSDiU, piastując w niej godność namiestnika (zastępcy) Wielkiego Komandora. W strukturach wolnomularskich pozostawał do samego końca,  kiedy to Wielka Loża Narodowa Polski, wyprzedzając ogłoszenie dekretu prezydenta Mościckiego o zakazie działalności wolnomularskiej na terenie Polski, postanowiła zakończyć swoją działalność.

 Przyjaźnił się ze Stefanem Żeromskim, z którym prowadził bogatą  korespondencję.

     2 maja 1923 roku został odznaczony przez prezydenta Stanisława Wojciechowskiego  Krzyżem Komandorskim Orderu Polonia Restituta, a w 1937 roku w dowód uznania dla jego działalności społecznej i naukowej władze Republiki Francuskiej nadały mu Krzyż Oficerski Legii Honorowej.

    Podczas okupacji, w latach 1943–1944 brał udział w tajnym nauczaniu, jako wykładowca psychiatrii na  tajnym Uniwersytecie Warszawskim, za co przejściowo był więziony przez Gestapo. Po upadku powstania warszawskiego wykładał psychopatologię na tajnych kursach w Częstochowie.

      Po zakończeniu wojny, w  latach 1945–1947 kierował Kliniką Psychiatrii w Tworkach, podejmując na jego rzecz  różne działania.

       Ze względu na sprzeczność z polityczną doktryną obowiązującą  w polskiej nauce w latach 1945–1956,   najważniejsze prace naukowe  prof. Jana Mazurkiewicza ukazały się drukiem z dużym opóźnieniem, już po jego śmierci, dzięki ofiarności i osobistemu zaangażowaniu prof. Mieczysława Kaczyńskiego, który prace te ocalił od zapomnienia a następnie j przygotował do druku.

     W czasie okupacji niemieckiej napisał dwutomową monografię „Wstęp do psychofizjologii normalnej”, stanowiącą ukoronowanie jego działalności naukowej.         Zagadnieniem któremu dużo uwagi poświęcił w czasie swojej pracy  naukowej było podłoże anatomiczne czynności psychicznej w warunkach fizjologii i patologii. Trzeci tom, „Psychofizjologia w naukach społecznych”, pozostał w maszynopisie i nigdy nie ukazał się drukiem.

      W oparciu o poglądy Semona (mnemizm), Monakowa (koncepcja horme), Pawłowa, Orbeliego, Sherringtona, Ribota i przede wszystkim, Jacksona, stworzył „własną teorię ewolucji i dyssolucji ludzkiego psychizmu”.

      W ślad za Jacksonem za dynamikę życia psychicznego prof. Mazurkiewicz uważał, że  odpowiadają instynkty (popędy), które dzielił na ewolucyjnie starsze i młodsze. Teoria psychofizjologiczna Mazurkiewicza zakłada, że podłożem uczuciowości i życia popędowego jest układ wegetatywny. Według tej teorii układ autonomiczny, jako integralny składnik wszystkich pięter osi mózgowo-rdzeniowej, jest siedliskiem życia uczuciowego; jego część wzgórzowa i podwzgórzowa decyduje o uczuciach najpierwotniejszych, protopatycznych, będących przejawem popędów.Młodsze instynkty, takie jak instynkt poznawczy i syntoniczny, u zwierząt są funkcjami ośrodków podkorowych, natomiast u człowieka zostały przejęte przez ośrodki położone wyżej.

     W pierwszym tomie „Wstępu  do psychofizjologii normalnej” utrzymywał, że  narząd czołowy, który jest, według niego, „jedynym narządem nerwowym, którego czynność nie ma swego bezpośredniego źródła w działaniu bodźców obwodowych i nie jest reakcją na te bodźce (...) Praca narządu czołowego jest zatem z natury swej w całości intrapsychiczna, wewnątrzkorowa i właśnie dlatego pozostaje w pewnym antagonizmie do wszelkich czynności natury odruchowej, nie jest reakcją, ale jest akcją, aktywnością własną, inicjatywą i postępowaniem najdalszym od odruchów, najbardziej „dowolnym”. W narządzie czołowym prof. Mazurkiewicz umiejscawiał najwyższe, logiczno-abstrakcyjne psychodynamizmy.

     Stany psychopatologiczne tłumaczył uszkodzeniem wyższych neuro- i psychodynamizmów, spowodowanego anormalną ewolucją aktywności psychicznej lub jej dyssolucją. Objawy pozytywne (halucynacje, urojenia) miałyby wynikać z wtórnego do dyssolucji dynamizmów psychicznych czołowych (najsłabiej zorganizowanych, bo najmłodszych ewolucyjnie) wzmożenia działalności niższych pięter uczuciowości, pozostających w związku z pamięcią psychofizjologiczną. Wyodrębnił różne typy dyssolucji: prelogiczną prędką, prelogiczną schizofreniczną, psychonerwicową. W schizofrenii wyróżniał zespoły: inkoherencyjny, hebefreniczny, paranoidalny i katatoniczny, których charakterystyczne objawy mają wynikać ze stępienia określonych popędów (inkoherencja wynika z osłabienia popędu poznawczego, katatonia z osłabienia popędu kinestetycznego, stępienie uczuć wyższych z osłabienia popędu syntonicznego). Uważał, że schizofrenia jest jedynym stanem wynikającym z prawdziwej i bezpośredniej dyssolucji czynności psychicznych.’
       Tak o działalności prof. Mazurkiewicza pisał kierownik Kliniki Psychiatrycznej Akademii Medycznej w Lublinie prof. M. Masiak:  „Wyjątkowy charakter twórczości naukowej prof. Mazurkiewicza leży w na wskroś nowoczesnym, wielowymiarowym ujęciu zjawisk psychicznych. Profesor Mazurkiewicz był czołowym przedstawicielem pokolenia psychiatrów klinicystów, łączył biegłość i intuicję klinicysty z rzetelną wiedzą neurofizjologiczną i psychologiczną, dążył do stworzenia syntezy, zdając sobie doskonale sprawę z ogromnych trudności, jakie się z tym wiążą. Mijający czas i postępy badań nie zdezaktualizowały podstawowych założeń teorii psychofizjologicznej.

     Wspólną cechą działalności naukowej psychiatrów wolnomularzy takich jak Witold Łuniewski, Rafał  Radziwiłłowicz i Jan Mazurkiewicz były problemy etyczne i prawne. Sprawa moralności dla psychiatrów wolnomularzy była inspiracją do publikowania prac naukowych, była czymś co obrazuje duchową istotę człowieka.

       Profesor Mazurkiewicz  zmarł po długiej  chorobie 31 października 1947 roku. Ceremonia pożegnalna odbyła się na terenie Szpitala w Tworkach, który nosi obecnie jego imię.

      Od 2010 roku szpital w Tworkach nosi nazwę Mazowieckiego Specjalistycznego Centrum Zdrowia im. prof. Jana Mazurkiewicza.

 Pochowany jest na Cmentarzu Powązkowskim (kwatera 240, rząd 6).

        .

   

Bibliografia

T. Bilikiewicz, J. Gallus, Psychiatria polska na tle dziejowym. Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1962, ss. 212-217.

S. Grabski, Pamiętniki, T.1, Czytelnik, Warszawa 1989, s. 333-334.

L. Hass, Wolnomularze polscy w kraju i na świecie 1821 – 1999, Oficyna Wydawnicza Rytm, Warszawa 1999, s. 309.

L. Korzeniowski, Teoria Mazurkiewicza, Encyklopedyczny słownik psychiatrii, Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1986, s. 549-550.

M. Masiak, Profesor Jan Mazurkiewicz (1871-1947) – najwybitniejszy polski psychiatra, w: Psychiatria w Polsce, Wydawnictwo Via Medica, Gdańsk 2002 s. 166.

T. Nasierowski, Jan Mazurkiewicz (1871-1947), „Postępy Psychiatrii i Neurologii" Nr 3, R. 1994, s. 119-130.

T. Nasierowski, Psychiatria a wolnomularstwo w Polsce, Neriton, Warszawa 1998, s. 22, 32-34, 40-43, 184-189, 234-239.

T. Nasierowski, Listy do przyjaciela: psychiatria polska początku XX wieku w listach Jana Mazurkiewicza do Witolda Chodźki, „Postępy Psychiatrii i Neurologii” Nr 11 (4), R. 2002, s. 391–403.

T. Nasierowski, Zakład dla umysłowo i nerwowo chorych w „Kochanówce” oraz Łódź w listach Prof. Jana Mazurkiewicza, do Stefana Żeromskiego z lat 1902-1907. Ówczesne poglądy naukowe Jana Mazurkiewicza. „Psychiatria Polska”, Nr 21 (6), R. s. 540–545.

T. Nasierowski, J. Birthman, Freemasonry and psychiatry in Poland, “History of Psychiatry”, vol.23, Is. 3, No. 91, Sept. 2012, s.329-341.

T. Zakrzewski. Jan Mazurkiewicz, Polski Słownik Biograficzny, T. 20, s. 310-311.

Skomentuj

Upewnij się, że uzupełnisz wszystkie pola oznaczone gwiazdką (*). Możesz używać podstawowych znaczników html.



Wykonaj zadanie w okienku poniżej, żeby dodać komentarz

My na Facebooku

Subskrybuj nasz newsletter

Chcesz być na bieżąco z tym, co dzieje się w polskiej i nie tylko masonerii? Zapisz się na newsletter.

Najczęściej czytane

Wielki Wschód Polski 1910-18

13 Lis 2015 historia masonerii

Masońska symbolika dla laika

13 Lis 2015 Symbolika