Jul 21, 2017 Last Updated 10:30 AM, Jul 14, 2017

Deska ucznia

Wielowymiarowość pracy wolnomularskiej nad rozwojem siebie i przez to całej ludz...

Zmiana warty

Drodzy Czytelnicy, w naszym portalu zmiany. Pałeczkę Naczelnego przekazuję brat...

Europa: Nadzieje i Demony

(w hołdzie B:. Piotrowi Kuncewiczowi) Inspiracji do napisania tej deski, drug...

Historia Zakonu Le Droit Humain w Polsce

  • Lis 27, 2015
Dział: Deski
Czytany 726 razy

Wolnomularstwo zawsze było domeną mężczyzn. Konstytucja opracowana przez pastora prezbiteriańskiego doktora Jamesa Andersona i kaznodzieję dworu, doktora praw, Johna Theophilusa Desaguliersa, podaje w art. III, że „Osoby przyjęte na członków Loży powinny posiadać dobrą reputację, być pełne honoru i prawości, być wolno urodzone i być w wieku dojrzałym i budzącym zaufanie. Nie mogą być niewolnikami, ani kobietami, ani ludźmi żyjącymi bez moralności lub w sposób skandaliczny” (tłumaczenie loży „Europa” wydane nakładem „Wolnomularza Polskiego” w 1996 roku). Czym był spowodowany zakaz przyjmowania do Zakonu kobiet? Trudno powiedzieć. Na pewno wiele elementów się na to złożyło. Przeświadczenie, że kobiety nie są dostatecznie zdolne do podejmowania poważnych prac typu filozoficznego, może przysłowiowa niemożność uchowania przez kobiety żadnego sekretu? A może obawa, że spotkania lóż zatracą swój zakonny charakter i przerodzą się w kolejny salon towarzyski. W końcu to zawsze mężczyźni kierowali światem.

W miarę jednak jak zaczęła się zmieniać rola i pozycja społeczna kobiety, zmieniało się również nastawienie do problemu kobiecego. Początkowo zapraszano kobiety na agapy. Wolnomularstwo francuskie poszło dalej. Wymyśliło loże adopcyjne. Należały do nich kobiety pod przewodnictwem mężczyzny, Czcigodnego Loży, która je adoptowała. Loże kobiece zajmowały się organizowaniem widowisk, tańców, biesiad, pokazów ogni sztucznych.

W Polsce w latach 1783-85 powstało kilka lóż adopcyjnych pod przewodnictwem loży „Dobroczynność”: w Warszawie, w Poznaniu, Lwowie. W XIX wieku loże adopcyjne zniknęły, a miejsce ich zajęły tzw. białe loże, posiedzenia, na które zapraszano rodziny wolnomularzy: żony i dzieci.

Wielkim orędownikiem obecności kobiet w lożach wolnomularskich był Georg Martin, lekarz, społecznik, senator, uczestnik ruchów postępowych i wyzwoleńczych. To on walczył o przyjęcie do loży męskiej pierwszej kobiety, Marii Deraismes. Humanistka i demokratka w swych zapatrywaniach, była orędowniczką emancypacji kobiet. Brała udział w licznych konferencjach zyskując uznanie niepospolitym talentem oratorskim. W 1876 roku utworzyła Towarzystwo Poprawy Losu Kobiety. 14 stycznia 1882 roku została inicjowana do Wielkiej Loży Symbolicznej. Dziesięć lat Georg Martin i Maria Deraismes walczyli o równość praw kobiet w wolnomularstwie. 14 marca 1893 roku inicjowali dziesięć kobiet i stworzyli Wielką Lożę Symboliczną Mieszaną „Le Droit Humain”. Nie uznawały jej ani Wielki Wschód Francji ani Wielka Loża Francji, choć cel, jaki sobie stawiała w niczym nie odbiegał od celów innych lóż męskich. Według ogłoszonej w 1896 roku konstytucji loży, jej celem było: „Zgrupowanie pod swym sztandarem ludzi wszystkich ras, religii i narodowości, aby ustawicznie i wspólnie szukać środków zapewnienia każdemu możliwie największego dobrobytu materialnego i szczęścia osobistego i aby pogodzić wszystkich ludzi, których dzielą bariery religii”.

Na początku XX wieku została nawiązana współpraca Zakonu „Droit Humain” z teozofami. Do Zakonu przyjęta została znana teozofka Annie Besant oraz kilku z jej współwyznawców. Założyła ona w Anglii i Indiach wiele lóż. Loże „Droit Humain” działały w stanie całkowitej organizacyjnej izolacji, nadal nie były uznawane przez inne Zakony. Ale tematy, którymi się zajmowały, bezpieczeństwo, pokój, rozbrojenie, problemy społeczne, przyciągały wiele osób. Przed wybuchem drugiej wojny światowej Zakon posiadał 405 lóż symbolicznych i około 120 lóż wyższych stopni.

Idea dopuszczenia kobiet do wolnomularstwa dotarła i do Polski. Współzałożycielka i od 1923 roku sekretarz generalny Polskiego Towarzystwa Teozoficznego, Wanda Dynowska, wraz z gen. Michałem Karaszewiczem-Tokarzewskim, należącym do loży w Wilnie, w 1924 roku powzięli zamiar przeszczepienia na grunt polski Międzynarodowego Mieszanego Zakonu Wolnomularskiego „Le Droit Humain”. Wanda Dynowska wychowana w majątku rodziców na Łotwie, dzięki matce wyniosła z domu potrzebę pomagania ludziom. Studiowała na Uniwersytecie Jagiellońskim i w Lozannie. Spotkania z teozofami zapoczątkowała myśl o stworzeniu w niepodległej Polsce oddziału Towarzystwa Teozoficznego. Dzięki Towarzystwu zaprzyjaźniła się z osobami, które udzielały się również w ruchu wolnomularskim. Poznała Annie Besant, prezydenta Wszechświatowego Towarzystwa Teozoficznego, ale i zarazem prezydenta Federacji Brytyjskiej „Le Droit Humain”. Została przyjęta razem z innym polskim teozofem, Tadeuszem Bibro, do Zakonu w Londynie. Po przyjeździe do Polski Wanda Dynowska, Tadeusz Bibro i generał Michał Karaszewicz-Tokarzewski założyli Trójkąt w Warszawie. W ciągu kilku miesięcy, grono osób na tyle się powiększyło, że Trójkąt przekształcono w Loże-Matkę, lożę, która miała dawać początek kolejnym warsztatom polskim lóż mieszanych. Loża ta została nazwana „Orzeł Biały”. Wchodziła ona w skład Federacji Brytyjskiej.

Siostrą Czcigodną została Wanda Dynowska, imię zakonne „Doboszówna”. Loża zajmowała się głównie studiowaniem materiałów z zakresu historii wolnomularstwa, badaniem rytów, historią okultyzmu, nauką rytuału.

W Polsce szybko wzrastało zainteresowanie Zakonem „Le Droit Humain”. Wstępowali do niego senatorowie, lekarze, fizycy, dziennikarze, urzędnicy. Zakładano kolejne loże. W Warszawie powstał „Św. Graal”. Przez kilka kadencji bratem Czcigodnym był gen. Michał Karaszewicz-Tokarzewski, imię zakonne „Torwid”. Ponieważ Wielka Loża Narodowa nie uznawała mieszanego Zakonu, gen. Michał Karaszewicz-Tokarzewski opuścił lożę Narodową i zaangażował się w rozwijanie mieszanego zakonu wolnomularskiego. Zachował posiadany stopień zakonny i był do nowej loży afiliowany. „Św. Graal” interesował się przeważnie sprawami społecznymi. W tym samym czasie powstała w Krakowie loża „Góra Wawel”. Należało do niej wiele osób z krakowskiego Polskiego Towarzystwa Teozoficznego, pracownicy wolnych zawodów i urzędnicy. W Wilnie założono lożę „Orła i Pogoni”. Omawiano w niej, przede wszystkim, sprawy nauki i stosunków polsko-litewskich. W Katowicach powstała loża „Pokój”. Loża składająca się, przede wszystkim, z wojskowych, to warszawska loża „Św. Michała Archanioła” zajmująca się sprawami społecznymi. Gdy powstała z inicjatywy nauczycieli i urzędników kolejna loża, pod nazwą „Radosna Przyszłość”, rozpoczęto prace nad zorganizowaniem polskiej federacji rytu. Rada Najwyższa Wszechświatowego Zakonu Zjednoczonego Wolnomularstwa „Le Droit Humain” z siedzibą w Paryżu mianowała Wandę Dynowską delegatem dla zorganizowania polskiej federacji.

23 stycznia 1932 roku Zgromadzenie Narodowe polskiej federacji uchwaliło własną deklarację ideową, w której czytamy między innymi:

„Zakon rozumie, że jedynie wartościowym, a więc urzeczywistnianym w czynie, stać się może tylko to, co jest Prawdą indywidualną człowieka, i nie wymaga od żadnego ze swych Braci uznania za dogmat niczego, o czym uczy w swych symbolach, co podaje jako dorobek Tych, Którzy przed nami żyli w Zakonie.

Zakon […] posiada swój system moralności, ukryty w alegoriach i przedstawiony w symbolach. […] Celem tego systemu jest dążenie, aby indywidualne osiągnięcia Jedynej Prawdy przejawiać w czynie zespołowego życia w szczupłym początkowo gronie Braci Zakonnych po to, by z czasem móc w pełni i bez ograniczeń współżyć ze wszystkim, co żyje”. Autorem tej deklaracji był gen. Michał Karaszewicz-Tokarzewski.

Image
Inicjacja w loży adopcyjnej XVIII w.
W dniach 10 i 11 grudnia 1932 roku odbyło się pod przewodnictwem Wielkiego Kanclerza Haliny Krzyżanowskiej Zgromadzenie Narodowe Zakonu w Polsce, które uchwaliło statut federacji. Po założeniu polskiej federacji powstały dalsze dwie loże w Warszawie. Loża „Gwiazda Morza” koncentrowała swe zainteresowania na pracach o charakterze kontemplacyjnym. Powstał również „trójkąt” im. Okrzei, ale nie zdążył przekształcić się w regularną lożę przed likwidacją zakonu. W okresie międzywojennym do zakonu należało ponad 300 osób. Obok lóż symbolicznych, pracujących w pierwszych trzech stopniach, działała w Polsce Kapituła, składająca się z członków 18 stopnia. Władzą zwierzchnią federacji, na której czele stał Namiestnik, była Rada Narodowa oraz Areopag Narodowy, w którego składzie pod przewodnictwem Wielkiego Marszałka, gen. Karaszewicza- Tokarzewskiego, zasiadało kilkunastu członków posiadających 30 do 33 stopnia.

Na pracach w lożach omawiano znaczenie otwarcia i zamknięcia loży, inicjacji do Zakonu, ceremonii przejścia na wyższe stopnie. Omawiano znaczenie symboli wolnomularskich oraz sposobów pracy nad sobą wolnomularzy poszczególnych stopni. Na zebraniach nierytualnych dyskusje dotyczyły problemów społecznych, spraw pokoju i polityki europejskiej.

Pod koniec czerwca organizowane były zjazdy w Mężeninie na południu Podlasia nad rzeką Bug. Gromadziły Braci z różnych lóż. W dużej sali dworu odbywały się zebrania rytualne, przeważnie pod egidą loży „Orła Białego”. Dwór został w 1925 roku zakupiony przez kilku członków Polskiego Towarzystwa Teozoficznego i kilku członków Zakonu. Miał, przede wszystkim, służyć dzieciom, jako miejsce koloni letnich.

Po dotarciu wiadomości o tym, że władze państwowe zamierzają wydać dekret o likwidacji masonerii, kierownictwo polskiej federacji, podobnie jak kierownictwo Wielkiej Loży Narodowej, podjęło w październiku 1938 roku uchwałę o samolikwidacji Zakonu.

Organizacja przestała istnieć, ale ludzie z nią związani dalej byli aktywni. Zwróćmy uwagę na gen. Michała Karaszewicza-Tokarzewskiego. To niezwykła postać, uczestnik Legionów Józefa Piłsudskiego, generał Wojska Polskiego, w latach 1939-40 założyciel konspiracyjnej organizacji zbrojnej Służba Zwycięstwu Polski. W organizacji oparł się na zaufanych ludziach z lóż „Le Droit Humain”: Halinie Krzyżanowskiej czy Janinie Karasiównej. Podjął służbę w Armii Polskiej w ZSRR jako dowódca szóstej Dywizji Piechoty „Lwów”. Był następnie zastępcą generała Władysława Andersa. Po zakończeniu II wojny światowej pozostał na emigracji w Wielkiej Brytanii.

Współtwórczyni „Le Droit Humain” Wanda Dynowska w 1935 roku żegna się z Polską. Przybywa do Indii, poznaje Mahatmę Gandhiego i zostaje jego bliską współpracowniczką. Włącza się w działalność na rzecz niepodległości Indii. Pomaga byłym żołnierzom Armii Andersa, którzy dotarli do Indii. W 1960 roku Wanda Dynowska postanawia pracować wśród dzieci, sierot tybetańskich. Organizuje wszystko, co potrzeba: uczy, opatruje rany, znajduje szkoły i miejsca w internatach dla młodzieży, dla znacznej grupy zdobywa stypendia. Ks. Marian Batogowski po jej śmierci powiedział: „jej życie i praca były pięknym mostem między Zachodem a Wschodem, mostem, po którym nie szły czołgi, ale zwyczajna ludzka dobroć i miłość”.

Od samorozwiązania Zakonu w 1938 roku długo nie było sprzyjających warunków do wznowienia działalności. Czas wojny i trudny okres powojenny. Sankcje dla byłych członków „Le Droit Humain”. W 1951 roku aresztowano rotmistrza Andrzeja Rudolfa Czaykowskiego oraz S. Rzeczycką, S. Siewierską i Z. Wieszczycką oraz przedwojennego szefa Federacji Polskiej „Droit Humain” Władysława Bocheńskiego. Wszyscy zostali skazani na długoletnie pozbawienie wolności. Wyszli na wolność w ramach amnestii w 1956 roku. Ta zbiorowa represja przyczyniła się do tego, że środowisko obrządku mieszanego nie podjęło już jakiejkolwiek próby wznowienia swoich lóż.

Wiele lat musiało upłynąć nim pojawiła się możliwość powrotu wolnomularstwa mieszanego i musieli pojawić się ludzie, którzy gotowi byli poświęcić wiele lat swojego życia na odtworzenie mieszanego zakonu wolnomularskiego. W roku 1992 w Lille we Francji zapalono światła polskiej loży „Le Droit Humain”, noszącej miano „Pierre et Marie Curie”. Loża składała się, przede wszystkim, z SS... i BB... polskiego pochodzenia zamieszkujących na północy Francji. S... Alicja i B... Jerzy Dworak zaofiarowali chęć współpracy i byli gotowi rozwijać LL... w Polsce. Zostali afiliowani do Loży Pionierskiej P...M...C... 23 marca 1993 roku.

17 lipca tego roku przeniesiono światło do Warszawy. W uroczystym posiedzeniu wziął udział członek Rady Najwyższej Międzynarodowego Zakonu Wolnomularskiego Mieszanego „Le Droit Humain”, Paul Gerard, jak również członkowie polskich lóż Wielkiego Wschodu Francji. W 1994 roku loża „Piotr i Maria Curie”, wpisana pod numerem 1583, otrzymała definitywny patent założycielski (Chartię) i kontynuowała działalność w Polsce.

Pionierska Loża P...M...C... rozwijała się bardzo szybko. Już w 1995 roku czternaście SS... i BB... postanowiło założyć na Wsch... Katowic nową Lożę pod numerem 1647 noszącą miano „Orzeł Biały”. Światła tej Loży zapalono 25 listopada 1995 roku. Początki loży były trudne. Prace odbywały się w Warszawie i w Toruniu, gdzie w tym czasie zainicjowano do Sz...L...P...M...C... 5 profanów, mieszkających w okolicach Torunia. Z inicjatywy jednego
z B... z Katowic (Jana Karela, który odszedł niedawno do W...L... Wiekuistej) w 1998 roku została urządzona u niego w domu siedziba „Orła Białego”. Decyzją Rady Najwyższej 14 kwietnia 1997 roku zostały zapalone Światła Sz... L... Doskonałości "Spirala". Dla przebywających czasowo w Polsce Francuzów zapadła decyzja zapalenia świateł na Wsch... Warszawy Sz...L... „Racontre Fraternelle”, umożliwiając afiliowanie się na czas pobytu w Polsce masonom zagranicznym. Po przeniesieniu siedziby „Orła Białego” z Torunia do Katowic, w Toruniu pozostało kilku wolnomularzy, dawnych członków „Orła Białego”. Przy pomocy braci z Warszawy stworzyli oni L... „Pod Ulem” 10 listopada 1998 roku. Gdy L... „Orła Białego” rozrosła się, obecność SS... i BB... mieszkających w Warszawie nie była już niezbędna i w związku z tym, dawni członkowie „Orła Białego” po dołączeniu innych SS... i BB... zapalili światła nowej Loży na Wsch... Warszawy, mającej numer 1723 i noszącej miano „Konstytucja 3 Maja”.

W 1997 roku powołana została Jurysdykcja Polska Międzynarodowego Mieszanego Zakonu Wolnomularskiego „Le Droit Humain”. Została ona zarejestrowana w Sądzie Wojewódzkim w Warszawie jako stowarzyszenie dnia 10 marca 1998 roku pod pozycją RST 3350.

W 2002 roku Jurysdykcja przekształcona została w niezależną Federację Polską. Konsekrowana została w dniu 23 lutego 2002 roku. Podobnie jak 23 inne światowe federacje, rozmieszczone w około 70 krajach na całym świecie, związana jest z Radą Najwyższą „Le Droit Humain” w Paryżu „braterskim związkiem”. Mimo że w Polsce jest nas niewiele, ponad 100 osób, zasilamy wielotysięczną rzeszę wolnomularzy mieszanych na całym świecie.

Kolejne lata istnienia „Le Droit Humain” tworzymy już sami.

*

Deska wygłoszona w loży "Orzeł Biały" na Wschodzie Katowic, należącej do Międzynarodowego Mieszanego Zakonu Wolnomularskiego Le Droit Humain, listopad 6005 r.p.ś.

Bibliografia:

Ludwik Hass, Masoneria polska XX wieku
Ludwik Hass, Zasady w godzinie próby. Wolnomularstwo w Europie Środkowo-Wschodniej 1929-1941
Leon Chajn, Polskie wolnomularstwo 1920-1938
Jerzy Siewierski, Dzieci Wdowy czyli opowieści masońskie
Norbert Wójtowicz (red.), Sztuka Królewska. Historia i myśl wolnomularstwa na przestrzeni dziejów
Norbert Wójtowicz, Antymasońska kampania 1938 roku
Władysław Bocheński, Zakon Wszechświatowego Zjednoczonego Wolnomularstwa „Le Droit Humain”

Ostatnio zmieniany niedziela, 06 grudzień 2015 21:59

Skomentuj

Upewnij się, że uzupełnisz wszystkie pola oznaczone gwiazdką (*). Możesz używać podstawowych znaczników html.



Wykonaj zadanie w okienku poniżej, żeby dodać komentarz

My na Facebooku

Subskrybuj nasz newsletter

Chcesz być na bieżąco z tym, co dzieje się w polskiej i nie tylko masonerii? Zapisz się na newsletter.

Najczęściej czytane

Loża żałobna za Księcia Józefa Poni…

27 Lis 2015 historia masonerii

Wielki Wschód Polski 1910-18

13 Lis 2015 historia masonerii